Traballando na baleeira

O pasado mércores 3 de marzo fomos entrevistar a Mercedes, unha muller de San Roque (Cangas) que traballou desde os catorce anos na conserveira de Massó.

Hai tres cousas das que nos contou que me chamaron a atención: a primeira foi que cando era a hora de ir indo á conserveira soaba unha bucina e cando tiñan que entrar a traballar soaba unha campá. A bucina soaba sempre que houbera traballo, aínda que fose pola noite.

A segunda, que nas festas do Cristo de Cangas podían traballar na cociña de Massó para sacar uns cartiños, cociñando para a xente de fóra.

A terceira, que as súas tarefas non estaban limitadas soamente a un posto, desenvolvían labores onde se necesitasen, xa empacando, xa na baleeira.

Gustoume moito a experiencia e non me importaría repetir.

NURIA RUIZ RUIZ, 3º ESO B

O topónimo Balea

Este topónimo está relacionado con nomes de praias e zonas da costa. Lémbranos a abundancia da balea noutros tempos nas nosas costas, sobre todo nos meses do inverno.

Xa en 1577 había documentos que falaban deste topónimo, facendo referencia a pleitos entre veciños sobre o aproveitamento dunha balea varada na praia.

Un escrito de 1607 di que na vila de Malpica, na Coruña, era o porto onde se pescaban máis baleas de todos os demais de Galicia, unhas sete ou oito ao ano.

Lugares de Galicia que levan o nome relacionado coa presenza de grandes cetáceos son:

“Balieiras”, cerca do Faro de Corrubedo, en Ribeira,

“Balea”, nome dunha praia en Carnota,

“Carreiro da Balea”, en Corme, A Coruña,

“Balieira”, en San Cibrao, en Cervo, Lugo e

“Punta Balea”, no Salgueirón, en Cangas do Morrazo.

Outros topónimos non nomean directamente á balea, pero fan referencia ou teñen relación con ela, por exemplo: Pico do Atalaieiro, nas Sisargas (Illa Malante), en Malpica, que sinalaba o lugar dunha antiga atalaia para o seguimento das baleas.

Moisés Pérez Cordeiro 1º ESO.

Conversa con Carmiña e Pepe

Un mércores pola tarde, Rosa, Irene, Aitana e mais eu (Teresa) fomos pola tarde a dar un paseo polas vellas instalacións de Massó. De paso, visitamos a Carmiña e mais ao seu home, Pepe, que traballou como encargado de almacén de Massó. Contáronnos vellos recordos e ensináronnos antigos obxectos, como unha bolsa na que empaquetaban as latas, unha lata... Agradecémoslles a súa amabilidade, hospitalidade e paciencia. Graciñas.

Máis lendas...

BALEA XIGANTE DE SAN CIBRAO

En tempos do bispo San Gonzalo de Mondoñedo apareceu nas costas de San Cibrao unha balea xigante. A balea berraba con tal potencia que se sentía a moitas leguas de distancia. O seu tamaño debía ser verdadeiramente fóra do común, pois os movementos da súa cola erguían ondas tan altas que pasaban mesmo por riba da atalaia. A xente estaba atemorizada coa presenza do cetáceo, e os destemidos baleeiros da bisbarra non ousaban saír ao mar para capturala, tampouco os mariñeiros a faenar, co medo que tiñan. Só as campás da igrexa acougaban a furia da balea e, cando soaban, achegábase á praia e disque falaba na súa propia lingua, con moito amor e dozura.
Foi necesaria a intervención do bispo. Non ben puxera o pé na praia da Caosa, cando a balea se presentou alí, aínda que sen varar na area, e falou naquela lingua estraña con San Gonzalo, que parece que entendeu a súa mensaxe. Pediu barca e barqueiro, pero ninguén quería levalo, só un rapaciño de quince anos tivo valor. Cando a barca estivo a rentes dela, a balea abriu a boca e Gonzalo non dubidou en meterse dentro do enorme animal. Ao pouco tempo saía o santo e levaba nas mans unha imaxe da Virxe. A balea arredouse e nunca máis se soubo dela. A imaxe da Virxe venérase hoxe na igrexa de San Román de Vilaestrofe.

CUBA, X.R., REIGOSA, Antonio, MIRANDA, Xosé.
Diccionario dos seres míticos galegos.

Outra lenda...

LENDA RECOLLIDA POR RISCO EN PEREIRO DE AGUIAR

Contáronlle a Risco en Sabadelle, en Pereiro de Aguiar, Ourense, que só hai unha balea no mar, unha só. Pare cada cinco anos, e cada vez que pare unha filla as mulleres embarazadas corren grave perigo. Vén a terra morrer e a súa filla substitúea.
O que probablemente no sabía a rapaza que llo contou é que esa balea é Leviathán, monstruoso animal mariño símbolo do mal. (...)
Nas viaxes de Simbad lese dunha balea que semella ser unha illa: cando os mariñeiros soben nela, afúndese e afógaos. (...)
Nos fisiólogos gregos a balea simboliza a rameira dos Proverbios, no anglosaxón, o demo e o mal. Borges advirte que a mesma función segue cumprindo en Moby Dick. Pero o que nos chama a atención é o feito de que esta balea morre cada cinco anos, como se fose unha ave fénix, rexenerándose a si mesma.

CUBA, X.R., REIGOSA, Antonio, MIRANDA, Xosé.
Diccionario dos seres míticos galegos.

Unha lenda sobre baleas

SAN BARANDÁN E A ILLA-BALEA

Mentres Santo Ero de Armenteira gozaba coa melodía dun paxaro cantando ao lado dunha fonte (un paifoco ou paporrubio), xentes doutras terras, uns con boa e outros con mala fe, querían coñecer ou conquistar as nosas costas. Un deles, San Barandán ou San Brandán, prior de máis de tres mil monxes, das terras de Irlanda, viuse un día envolto nunha nubeira viaxando nun dos seus barcos, e arrastrado polos ventos foi parar preto dunha das nosas illas. Como inda non tocaba terra, unha balea protexida polos mouros deulle un pulo e arrastrouno dentro da ría. Ao achegarse tanto á costa, a balea quedou varada e non puido saír. O Santo salvouse, e sentiuse tan agradecido que implorou durante nove días aos deuses pola balea, conseguindo, deste xeito, que inda hoxe se poida ver a “Balea Varada” (Illa de Tambo) dentro da ría de Pontevedra, no mesmo sitio onde quedara encallada.
FERRER MOREIRA, A. : As orixes de Galicia
www.galiciaencantada.com

Conserva de actividades

Actividade a pantalla completa