Ronseis do salitre: mans e voces das conserveiras.

Xustificación do título: "Ronseis", porque o que contan é a pegada que ten que quedar na historia e non pode ser esquencida, ademais se vos fixades o movemento do ronsel do barco é moi semellante ao das súas mans, voltéase a escuma, é constante, vivo, e "burbullante", un bulebule coma elas. Do salitre, xa non ten que explicar.

Xa está preparado o documental sobre as mulleres da conserva de Cangas. Trátase dunha homenaxe a todas as que hoxe son avoas das nosas alumnas e alumnos, e que traballaron duramente nuns tempos difíciles, e aínda así tiñan sentido do humor e "eramos felises". Cóntannos desde as súas orixes, os seus primeiros empregos, sempre para axudar na economía familiar, o que non as desculpaba de traballar na veiga ou facer labores domésticos.

Logo faise un percorrido polos distintos postos de traballo dentro da fábrica (dar servizo; empacar anchoa, sardiña, berberechos, mexilóns...; o traballo nas máquinas de cierre; o quefacer na sección de expedicións... E todo acompañado de diversas anécdotas que se agradece escoitar e que son ilustrativas de como vivían.

Co seu testemuño, que se pode considerar patrimonio cultural, queda recollida unha época da vila de Cangas, interesante pola forza desas mulleres que sacaron adiante as familias empacando, velando, "traballando ao marrajo", e iso hai que contalo, non hai que esquecer o Salgueirón, que perdure na memoria das vindeiras xeracións.

E se a iso lle engadimos a riqueza lingüística, pois queda perfectamente reflectida a variante dialectal do Morrazo (peix!, aseite, mosiñas...); a riqueza léxica(pois aparece un rico vocabulario vencellado ao mundo da conserva, "velar", "chopes", "traballar ao marrajo", "escunchar", "vira"...);a riqueza musical e literaria, ao seren recollidas cantigas populares que naceron ao abeiro do traballo na fábrica da conserva e outras que xa se cantan desde a época dos bisavós; a riqueza de imaxes (aparecen gravacións ao lado da fábrica de Massó, na praia de Rodeira, na praia da Congorza, no lavadoiro de Hío, na Rúa Real de Cangas)... pensamos que é un proxecto interesante para ser traballado nas aulas en cursos posteriores. Ademais tamén é un exemplo de como se organizaba unha das fábricas máis importantes de Europa, a de Massó, ao seren mencionados diferentes artigos do seu Regulamento de Réxime Interno, relativos ao servizo de gardería, comedor, asistenta social.

É un bonito traballo, xa non podemos ser obxectivos, pois deixámonos seducir pola tenrura, ilusión, sentido do humor, e encanto destas "sereas" do salitre, destas voces que nos acompañaron durante todo un ano e que aínda teñen moito que dicir. Bicos para todas.

Animádevos e asistide á proxección que terá lugar este venres 18 no Auditorio de Cangas ás 17,30.

A baleeira de Cangas

A baleeira de Cangas

Factorías da Lingua: ruta polo patrimonio conserveiro-lingüístico

Escunchando a lingua

A pantalla completa.

O TRABALLO NA ANCHOA

A anchoa curábase en barrís con sal. Había que estar sempre pendentes de recubrir con salmoira o peixe. Logo, este chegaba á mesa e rascabas a anchoa cunha especie de rede, e rapábala. Era na Congorza onde se curaba a anchoa, alí elaborábase. A anchoa enrolábase para empacar.

Ademais, elaborábase moito bonito, e toneladas de berberechos que viñan de Ferrol. Entre marzo e abril, pescábase a anchoa, viña de Bermeo. Ían alá ao bocareo. O bonito, primeiro pescábase por aquí, logo xa viña conxelado nos atuneros. Era un traballo moi aquelado. Tamén se traballaba a palometa.

A elaboración da sardiña sen pel e sen espiña era un traballo moi fino, e algunhas non o facían ben, eran fosonas.

Ao principio a sardiña cortábase cunhas tesoiras e logo viñeron algunhas máquinas. As latas pasaban polo tostador e saía a sardiña cocida.

O pai foi pulpeiro. A nai axudou na descarga de area e material para a construción da fábrica, axudaba a descargar o barco (chegaban barcazas cheas de area e material).

Traballou na ballenera, pero non me gustaba nada.

Con 13 anos traballei na de Eiroa, na rúa Fomento. Logo con 14 xa fun buscar traballo á de Massó.

Como as miñas mans eran rápidas axudaba ás que ían máis despacio.

Os chopes eran os traballos máis fortes. Por exemplo, levantar parrillas.

Á gardería chamábanlle a casa-cuna. As escaleiras que subían eran preciosas.

Na parte de arriba estaba o taller mecánico e o taller de envase. Había unhas balconadas.

Na anchoa eramos case sempre as mesmas.

Podían traballar de pé, cando lle sacaban o gordo ao bonito; sentadas, cando empacaban.

Había unha apuntadora que controlaba os pratos que se enchían. Se non facías unha determinada cantidade, xa non estabas na mesa. E daquela ías para os chopes.

Testemuño dunha traballadora da baleeira

TESTEMUÑO DE MERCEDES, TRABALLADORA DA BALEEIRA

(De cando traballou na baleeira, recorda…)

O baleeiro, cando viña traíaas de remolque (abarloadas) e despois amarrábaas alí, para que non marcharan, estaban varadas porque ao mellor traían moitas, tres ou catro.

Había moitos homes pero daba moito choio, porque eran uns bichos moi ghrandes.

Despois había cachalotes. Aos cachalotes non iamos nós, as mulleres. Ían só os homes. Os cachalotes eran para a graxa. Para faser aseite, entendes? Si?

Con ese aseite fasíanse perfumes e todo iso.

Ían pra fóra, pros laboratorios.

Pasouse fame. Eu recordo a meu pai comer enriba dun corcho. Estabamos cheíños de fame. Non había nada (nin pantalóns...) Quen tiña abrigos! Meu corasón! Ai, abrigos! Unhas brochiñas tíñaas eu nos socos para que durara máis o pau.

ESCUNCHAR: quitarlle a cuncha ao marisco; esconchar.

BROCHIÑAS: chatola grande, de cabeza convexa, que se emprega para reforzar o pao dos zocos; chapa, chatola.

ABARLOAR: atracar un barco no peirao co costado pegado a outro, quedando separados só polas defensas; abordar.

Traballando nas Factorías da Lingua